นกพเนจร บินว่อนฟ้า

วันนี้ไปเดินตลาดลาว ก็เห็นเจ้าเบ้าอีกแล้ว ช่างสรรหามาขายกันเสียจริง

เอนทรีก่อนเคยเขียนเรื่องเบ้าแล้วเพื่อนๆ ไม่ค่อยรู้จักกัน  จริงๆ ถ้าพูดว่า "เบ้า" น้อยคนนักจะรู้จัก แต่ถ้าบอกว่า แมงกุดจี่ หลายคนคงรู้จัก ถึงไม่เคยเห็นตัวเป็นๆ แต่ก็คงได้ยินชื่อ 

ฉันเองด้วยความที่เป็นเด็กต่างจังหวัด ก็พอจะรู้จักเจ้าตัวนี้บ้าง ที่ใช้คำว่า "บ้าง" เพราะไม่เคยเห็นตัวเป็นๆ ของมัน เคยเห็นแต่ซากก้อนกลมที่ปราศจากตัวที่อยู่ข้างในแล้ว

ฉันมารู้จักมันอีกทีก็ตอนโตเป็นนิสิเรียนมหาวิทยาลัยแล้ว  ตอนนั่งรถโดยสารไปบ้านเพื่อน แล้วเห็นตัวอะไรสักอย่างที่มองเห็นเหมือนแมลงที่มีก้นอ้วนกลม แต่พอดูดีๆ กลายเป็นว่า ไอ้ที่อ้วนกลมที่คิดว่าเป็นก้นมันนั้น หาได้เป็นส่วนหนึ่งของร่างกายมันไม่ แต่คือก้อนดิน

เพื่อนบอกว่ามันคือ "แมงกลิ้งขี้" แล้วไอ้ที่กลิ้งอยู่นั้นคือ "ขี้" ตอนนั้นฉันรู้แต่ว่ามันกลิ้งขี้ แล้วขี้ที่มันกลิ้งคือขี้ควาย แต่ไม่รู้ว่ามันกลิ้งขี้ทำไม แล้วพาก้อนขี้ไปไหน 

จริงๆ แล้ว มันคือ ตัวกุดจี่ หรือ ด้วงขี้ควาย

ฉันรู้จักแมงกุดจี่ และเคยกินกุดจี่คั่วด้วย แต่พอรู้ว่ามันกินมูลควาย ฉันก็ไม่กินอีกเลยนับแต่นั้นเป็นต้นมา

เพราะแมงกุดจี่จะหากินกับกองมูลของควาย แล้วเวลาวางไข่ก็จะปั้นมูลเป็นก้อนกลมโอบอุ้มไข่ที่วางจนเป็นก้อนดินกลมๆ อย่างที่เอามาโชว์ในภาพค่ะ จากนั้นก็จะทำการกลิ้งก้อนนี้ไปเก็บ โดยส่วนมากเป็นตัวเมียนะคะที่กลิ้งขี้ แต่ในบางพันธุ์ที่เคยอ่านมา จะช่วยกันกลิ้งทั้งตัวผู้และตัวเมีย ตัวเมียจะกลิ้งโดยใช้ขาหลังโอบยึดก้อนดินไว้ เอาไปเก็บไว้ในที่ชุ่มชื้นเพื่อให้ตัวอ่อนได้เจริญเติบโตอยู่ข้างใน เป็นตัวหนอน ดักแด้ แล้วก็ตัวเต็มวัยที่พร้อมจะเจาะเปลือกเบ้าออกมาดูโลก และในกระบวนการเติบโตของตัวอ่อนจะอาศัยอาหารจากก้อนเบ้า หรือพูดง่ายๆ ก็คือก้อนมูลที่ตัวแม่เป็นผู้ปั้นไว้ให้นั่นเอง

และด้วยอากัปกิริยาที่กลิ้งก้อนมูลนี้ ทำให้พวกแมงเหล่านี้มีชื่อเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า "แมงกลิ้งขี้"

ส่วนก้อนมูลที่พวกกุดจี่พากันกลิ้งนี้เราเรียกว่า "เบ้า" อันหมายถึงก้อนมูลโดยมีตัวอ่อนของแมงกุดจี่ หรือด้วงขี้ควายอยู่ข้างใน  

แล้วที่เขาเอามาขายกัน เพราะมีคนอีสานบางส่วนนิยมบริโภคตัวอ่อนที่อยู่ในเบ้าค่ะ  ส่วนรสชาติจะเป็นอย่างไรนั้น ก็ไม่อาจรู้ได้ เพราะไม่เคยลอง

ก้อนเบ้าจะมีขนาดเล็กใหญ่แล้วแต่ชนิดของแมงกุดจี่ ซึ่งมีหลายพันธุ์ด้วยกัน ตั้งแต่ตัวเล็กไปถึงตัวขนาดใหญ่

เบ้าที่ตลาดลาวขายจานละ ๒๐ บาทค่ะ จานหนึ่งได้ประมาณ ๕ - ๖ ลูก ก็ตกลูกละ ๔ บาท เห็นแล้วก็อดสงสารมันนะคะ ยังไม่ทันลืมตาดูโลกก็ถูกบริโภคเสียแล้ว  แต่ก็ว่าไม่ได้ค่ะ วัฒนธรรมการบริโภคของคนเรามันแตกต่างกัน

ทีนี้เพื่อนๆ คงกระจ่างแล้วใช่ไหมคะ ว่าเขากินมันตรงไหน

edit @ 4 Mar 2008 15:40:32 by นกจร